Dat de kenniseconomie te wensen over laat is velen bekend, maar niet altijd alom erkend. Daarom hierbij opnieuw het artikel 'Verborgen kennis stagneert de kenniseconomie' dat ik schreef op de site van managersonline.nl in 2006. Het belang van investeringen in de kenniseconomie kan namelijk niet genoeg benadrukt worden.



De aanleiding om opnieuw de aandacht op dit artikel te vestigen is geïnspireerd op twee recente artikelen:
'De crisis als kans voor kennisinvesteringen',
'Hoogopgeleiden verlaten Nederland'

Deze artikelen gebruik ik als inleiding voor het hoofdartikel. Het is echt tijd om aan de slag te gaan met kennis.

Inleiding

`Nederland moet crisis aangrijpen voor kennisinvesteringen`
Bron: MDweekly. Gebaseerd op: de volkskrant 21-8-2009

Nederland heeft de economische crisis vooralsnog niet aangegrepen om de investeringen in kennis en innovatie op te schroeven. President Robbert Dijkgraaf van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW) spreekt van een `gemiste kans`, zeker omdat landen als Frankrijk en Duitsland zich wel daadkrachtig tonen.

Hoogleraar economie Sylvester Eijffinger van de Universiteit van Tilburg deelt de mening van Dijkgraaf. Als gasthoogleraar aan de Harvard University meent hij dat de crisis juist mogelijkheden biedt voor Nederland om zijn positie als kennisland terug te verdienen. `Maar het tegendeel gebeurt. We worden links en rechts ingehaald door landen die met hun nationale stimuleringsprogramma`s wel investeren in kennis. Ik zie geen enkele ambitie. Dit kabinet heeft zijn aandacht voor wetenschap alleen maar laten verslappen.`

Om zijn positie als kennisland te behouden ten opzichte van opkomende kenniseconomieën in Azië zou Nederland volgens Eijffinger 3 tot 4% van het bruto binnenlands product moeten investeren in onderzoek en ontwikkeling. Ook de Kennisinvesteringsagenda tot 2016 van het Innovatieplatform, onder leiding van Alexander Rinnooy Kan constateert dat de Nederlandse publieke en private kennisinvesteringen achterblijven bij de Lissabondoelstellingen.


Hoogopgeleiden verlaten Nederland
Bron: Mdweekly. Gebaseerd op: De Telegraaf (3-9-2009)

Hoogopgeleiden hebben het wel gezien in Nederland. Zo`n 10% vertrekt naar het buitenland. `Het weglekken van deze kennis, ook wel `braindrain` genoemd, is meer dan zorgelijk`, zo zei voorzitter Doekle Terpstra van de HBO-raad woensdag tijdens de opening van het studiejaar van de Hanzehogeschool in Groningen.

`In de toekomst zal niet alleen het water onze dijken bedreigen, maar ook het gebrek aan kennis om deze dijken te kunnen onderhouden.` De instroom van hoogopgeleide buitenlanders in Nederland ligt op 4%. Dat percentage ligt volgens Terpstra zo laag omdat Nederland niet aantrekkelijk is voor buitenlandse studenten. Dat komt door het ondoorzichtige hogeronderwijsstelsel en de ingewikkelde regels voor vestiging in Nederland.

`Hoogopgeleiden zijn voor onze kennissamenleving steeds belangrijker, zeker als we bedenken dat Nederland en Europa in mondiaal opzicht steeds meer concurrenten krijgen. Na 2010 zal in ons land de beroepsbevolking dalen. Hierdoor ontstaat er juist behoefte aan hoogopgeleiden of `kenniswerkers` uit het buitenland. Met het huidige systeem is Nederland niet in staat deze kenniswerkers aan te trekken'.



Hoofdartikel

Verborgen kennis stagneert de kenniseconomie
Door: Asha Kalijan op www.manageronline.nl,15-11-2006, 12:51 uur

Er is veel mis met de politieke agendasetting. De onderwerpen waarover gediscussieerd worden, lijken niet altijd even relevant of van algemeen belang. De media doet daar volop aan mee. Actuele triviale onderwerpen worden uitvergroot en de vorm lijkt belangrijker dan de inhoud. Een onderwerp waar onvoldoende aandacht aan wordt gegeven is de kenniseconomie. De vraag is of kennis in Nederland wel (goed) benut wordt.

Benutten en faciliteren van kennis
Het lukt ons niet om de bestaande kennis van mensen optimaal in te zetten. In plaats daarvan neigen de politiek en het bedrijfsleven naar ambitieuze oplossingen. Bijvoorbeeld door hoogopgeleiden en kennis uit het buitenland te halen. En veel geld beschikbaar gesteld voor de kenniseconomie, innovatie, werkgelegenheid, opleidingstrajecten en zo meer. Maar wat is het resultaat? We laten hier echt kansen liggen.
Er wordt verzuimd om beschikbare kennis in Nederland effectief te benutten en te faciliteren.

Ontsporing en trends bij hoogopgeleiden
We lijken wel ontspoord met z’n allen. We hebben het over het falen van de kenniseconomie in Nederland. Ondertussen zie ik al jaren om mij heen hoogopgeleide mensen, met veel kennis, ervaring en goede wil, die aan de slag willen, maar niet kunnen. Zelfs nu het met de werkgelegenheid goed gaat. Deze mensen kunnen hun kennis, ervaring en talenten niet kwijt en raken gedemotiveerd.

Een deel van de hoogopgeleiden die wel werkt presteert onder hun niveau en vindt geen uitdaging. Een aantal van hen geeft het soms helemaal op en blijf (bewust) thuis om te zorgen voor de kinderen. Of ze werken mee aan de carrière van hun partner. Ze hebben het gevoel geen bijdrage te kunnen leveren of waarde te kunnen toevoegen aan de samenleving via hun loopbaan.
Ik noem twee trends uit mijn directe omgeving: hoogopgeleiden die vertrekken naar het buitenland en hoogopgeleiden die niet aan de slag kunnen.

Gefrustreerde hoogopgeleiden vertrekken
De afgelopen drie jaar maak ik mee dat vrienden en kennissen vertrekken of plannen hebben dat te doen. De reden? Ze vinden Nederland niet meer een ‘leuk’ land om in te wonen en te werken. Sociaal-maatschappelijk niet, economisch niet. Ze zoeken hun heil elders en zetten hun kennis en vaardigheden dan elders in.

Velen die vertrekken zijn goed opgeleid of ervaren in hun vakgebied. Ik heb het niet over allochtone Nederlanders, al is daar ook een trend te zien. Ik heb het specifiek over mensen die hier geboren en getogen zijn, autochtonen, in de leeftijdsgroep van 45 jaar of ouder. Ze zijn ervaren, creatief (denkend), innovatief, sociaal en ondernemend. Maar ze kunnen hun ei niet kwijt. Het interessante is, dat een aantal van deze mensen vanuit het buitenland alsnog aan de slag gaat in Nederland. Op projectbasis wel te verstaan en als zelfstandig ondernemer/ freelancer. Ze wonen leuk in het buitenland en werken in Nederland. De reiskosten en onkosten zijn aftrekposten. Over de bijdrage van deze groep aan de kenniseconomie in Nederland, kun je discussiëren. Ze lijken in veel gevallen wel beter af te zijn. In ieder geval ervaren zij dat zelf zo.

Verborgen kennis. Hoogopgeleiden die niet aan de slag kunnen
In mijn zakelijke omgeving heb ik ook met individuen en ondernemers te maken die graag een (andere) baan of meerwerk willen, maar daar niet in slagen. Het gaat hier om jong en oud. Deze doelgroepen zijn niet zichtbaar of worden niet ‘gevonden'. Deze mensen voegen (bewust of onbewust) geen waarde meer toe: niet aan zichzelf en niet aan de economie. Ze raken steeds verder af van het arbeidsproces en zijn minder betrokken bij maatschappelijke processen. Sommigen kiezen dan voor hun privé-leven of zetten zich onder hun kunnen neer. Hun kennis blijft verborgen. Deze verborgen kennis stagneert de kenniseconomie onnodig.

Typering van de hoogopgeleiden
Er is een grote groep hoopopgeleiden waar ik me helemaal geen zorgen over maak. Dat zijn de mensen die kansen opzoeken en benutten, goed zijn in zelfmarketing, netwerken en daarbij vaak ook nog ‘geluk’ hebben. Succes trekt succes aan, hen wordt veel gegund en ze maken vaak ook deel uit van een ‘old-boys-netwerk’. Zij voegen waarde toe aan de economie en aan de samenleving.
De groep waar ik het over heb, zijn te typeren als introvert. Ze kunnen zichzelf niet zo goed ‘vermarketen’ en raken zoek tussen wal en schip.

Mensen die verschil maken passen niet altijd in een stamien
Onder de doelgroep die niet echt mee kan doen, zitten veel ‘creatieven’ en ‘innovatieven’. Het zijn vaak geen doorsnee carrièremakers. Ik heb het onder andere over mediapsychologen, planeconomen, managers, ondernemers, kunstenaars, filmmakers, bouwkundigen en mensen met multidisciplinaire talenten. Mannen en vrouwen, jong en oud. Het zijn mensen die vaak anders denken of voorlopen op de massa, maar hun visie en ideeën niet aan de man of vrouw kunnen brengen. Ze boeken geen successen, want hun visie past (nog) niet in de tijd en in de bestaande waarden en normen en..regelgeving. Ze zijn niet prestatiegericht, maar meer visie-gericht en boeken in deze prestatiemaatschappij daarom geen succes. Het zijn mensen die een verschil kunnen maken, maar niet helemaal passen in het ‘stramien’ van de huidige arbeidsmarkt. In deze mensen zouden we moeten investeren, want het zijn de mensen die betekenis kunnen geven aan de kenniseconomie.

Onbenut talent is kostenpost
De groep waar de verborgen kennis aanwezig is en die niet in het reguliere arbeidsstramien passen, breekt op eigen kracht niet door. Maar juist deze mensen kunnen zorgen dat Nederland -het bedrijfsleven en de maatschappij- innovatiever en productiever wordt. Hoewel hun beperktheid ligt in het op waarde schatten en vermarketen van zichzelf, zijn ze in mijn ervaring onbeperkt in ideeën, visie, invalshoeken en goede wil. Ze missen de juiste randvoorwaarden om hun talenten te tonen en te benutten. En Nederland lijkt niet alert en innovatief genoeg om dat te veranderen.

Verandering begint met het erkennen van het feit dat verborgen kennis bestaat. Daarna het scheppen van randvoorwaarden, het op gang brengen van een proces van sociale innovatie. Want ik denk dat de genoemde groep niet alleen hun verborgen kennis zichtbaar wil maken en herkend en erkend wil worden, maar ook behoefte heeft aan sociale innovatie in de maatschappij en het bedrijfsleven.
Dat talent onbenut blijft, is een (bedrijfs)economische en maatschappelijke kostenpost.

Het beperkt denken over innovatie
Met alleen praten over hoopopgeleiden, de werkgelegenheid, kenniseconomie en stimuleren van ondernemerschap komen we er niet. Met alleen maar geld beschikbaar stellen ook niet. Het lijkt me verstandiger om effectiever te werken aan de kenniseconome. Dat komt in dit geval neer op het managen en aansturen van de talenten van een doelgroep die verschil kan maken en waarde kan toevoegen aan de kenniseconomie.
Er is geld beschikbaar voor hele innovatieve ideeën. Maar dat is mijn inziens beperkt tot technische innovatie en daarom denk ik dat het ‘imago’ van het begrip innovatie verbeterd mag worden. Het is tevens een containerbegrip geworden. Het begrip innovatie mag toegankelijker, ruimer en integraler benaderd worden. Dat geldt ook voor het begrip kenniseconomie.

Innovatievere processen
Met de uitzendbureaus, de werving & selectiebureaus en de headhunters gaat het paradoxaal genoeg heel goed. Voor velen de graadmeter dat de economie aantrekt. Maar via de huidige search- en matchsystemen van de genoemde bureaus zullen we de verborgen kennis niet kunnen ontginnen en benutten. Diegenen met verborgen kennis komen eerder slechter en moedelozer van deze bureaus vandaan, dan dat ze er naar toe gaan. Ook hier zie ik een gebrek aan innovatie en dat is jammer.
Deze bureaus zouden kunnen bijdragen aan de oplossing van het ontginnen van kennis. Ze kunnen verborgen kennis beter in kaart brengen en betere randvoorwaarden scheppen om talent duidelijker te herkennen en in goede banen te leiden. Het probleem is dat hun belang elders ligt, namelijk snel een match vinden, snel resultaat boeken, want dat levert direct geld op. En daar worden bemiddelaars op afgerekend cq beloond. De verantwoordelijkheid moet daarom toch meer bij de overheid liggen. We willen namelijk ook nog niet een kenniscrisis er bij.

Om op lange termijn bij te dragen aan de kenniseconomie hebben we belang bij innovatievere processen. De pleit is dat er actiever gezocht kan worden naar verborgen talent, maar ook dat er actievere trajecten bedacht kunnen worden om tegemoet te komen aan de behoeften van diegenen met verborgen kennis en talenten.

Het bedrijfsleven
In mijn ogen moeten we stoppen met het aanmodderen en gaan denken aan de lange termijn effecten. Het belang is groot, want het gaat om een aantal zaken: de kenniseconomie, innovatie, hoogopgeleiden en verborgen kennis. Als de politiek niet de randvoorwaarden kan scheppen, dan denk ik dat het bedrijfsleven een rol moet gaan spelen.

Er kunnen kleine stappen worden genomen, om te beginnen bij het werving & selectiebeleid. Maar het is ook nodig om adequater om te gaan met de doorstroming van medewerkers en talenten. Belangrijk is om innovatiever te gaan denken en te handelen waar het gaat om human captital. Het liefst via meerdere kanalen dan tot dusverre gebeurt. Het gaat tenslotte om grote belangen. Bijvoorbeeld om het wel of niet meedoen als (kennis)economische macht.