We hebben allemaal van die momenten dat we maar blijven wikken en wegen en niet tot een beslissing komen. Vastzitten in een dergelijk proces is vaak heel frustrerend. Het doorbreken van het proces kan echter wel versneld worden als duidelijk wordt welke krachtenvelden meespelen.


Niet kunnen beslissen is niet kunnen kiezen en vs
Beslissen is kiezen. Maar soms speelt er te veel mee om de kern te pakken te krijgen voor de juiste beslissing. Denk aan zaken als: te veel opties en mogelijkheden (keuzes), risico's die meespelen, valkuilen en consequenties, belangen, meningen van anderen, (on)verborgen gevoelens van anderen, machtsspelletje et cetera. Vastzitten in dit krachtenveld kan veel tijd en energie in beslag nemen. Verstandig is daarom om grip te krijgen op het proces van beslissen en kiezen.

Waarom is kiezen lastig
Het nemen van de juiste beslissing vindt op bewust- en onbewust niveau plaats. Als je dat eenmaal door hebt, kun je gemakkelijker omgaan met afwegingen en (eigen) belemmeringen. Je kunt beter kiezen uit aanwezige opties en dus effectievere beslissingen nemen.

We kiezen en beslissen eigenlijk de hele dag door, maar zijn er niet zo bewust mee bezig. Op je werk bijvoorbeeld ben je ongemerkt vele malen per dag bezig met het nemen van beslissingen: welke klant ga je benaderen, welke taak geef je vandaag prioriteit, welke medewerker moet je extra aansturen, met wie ga je het volgende project doen et cetera. Vreemd genoeg lijken die beslissingen bijna geheel automatisch plaatst te vinden, bijna geheel onbewust. Dat heeft te maken met kennis, gewenning en ervaring. Waar je dagelijks mee te maken hebt, is veelal bekend en vertrouwd. De consequenties die keuzes in zicht dragen kun je gemakkelijk overzien.

Als het een nieuwe of ingewikkelder kwestie betreft, wordt het complexer om de juiste beslissing te nemen, omdat we vaak met meer keuzen te maken krijgen. De zaken die dan op je afkomen zijn minder vertrouwd of bekend. Je moet je nieuwe ontwikkelingen eigen maken, anticiperen, de krachtenvelden doorgronden et cetera. Als we die zaken erkennen en bewust maken, dan wordt het keuzeproces eenvoudiger. Het is hierbij tevens belangrijk om dat binnen een bepaalde termijn te handelen, want anders gaan anderen voor je kiezen.
Een ander punt van aandacht wat beslissen complex maakt, is tijdsdruk. Bijvoorbeeld als veel nieuwe ontwikkelingen tegelijk je aandacht vragen.

Het beslissingsproces doorgronden
Als je beslissingsprocessen doorgrondt, dan wordt kiezen en beslissen een stuk effectiever. Hieronder een eenvoudig model om het beslissingsproces duidelijk te krijgen.

Stap 1 - Neem een dilemma/vraagstuk/klacht of probleem
Vaak hoef je niet ver te zoeken. Hou het eenvoudig.

Stap 2 - Benoem de consequenties
Dit zijn de symptomen. In deze fase gaat veel tijd zitten, want we blijven hier vaak in hangen.

Stap 3 - Analyseer de oorzaak van het probleem
Als je oorzaak weet, dan weet je ook wat het daadwerkelijke probleem is. Vaak kom je erachter dat het echte probleem anders is dan eerst benoemd. In deze fase verzamel je informatie.

De paretoanalyse (van de Italiaanse econoom Vilfredo Pareto) kan hierbij helpen: wat/wie is de 20 procent die de 80 procent veroorzaakt? Richt je maatregelen vervolgens op die 20 procent. Joseph Juran, de geestelijk vader van kwaliteitsmanagement verklaart de 80-20 verhouding als volgt: 20 procent van alle oorzaken veroorzaakt 80 procent van alle gevolgen.

Stap 4 - Het werkelijke probleem helder benoemen
Als je het daadwerkelijke probleem te pakken hebt, wat is het dan?

Stap 5 - Welke gevolgen hangen samen met het probleem
Wat zijn de gevolgen van het werkelijke probleem? Is het wel een probleem of is het een gegeven, waar eerder niet goed over nagedacht is en wat een eigen leven is gaan leiden? Je zult merken dat je in deze fase een kern te pakken hebt, die cruciaal en bepalend is voor de juiste beslissing.

Stap 6 - Oplossingen zoeken
Wat zijn de beste drie oplossingen? Laat je nu (nog) niet verleiden door de eerder genoemde krachtenvelden. Hou het intuïtief en rationeel.

Stap 7 - Wat zijn de consequenties van de oplossingen
Elke gekozen oplossing heeft consequenties. Hier laat je de krachtenvelden pas toe. In deze fase kun je ze namelijk ook nog effectief benutten. Ga voor elke oplossing de consequenties na, daarmee schat je alvast de risico’s in van de oplossingen. Zijn die te verantwoorden?

Eindbestemming - Kiezen/beslissen (en consequenties aanvaarden)
Je kunt nu een betere beslissing nemen. Wees bereid om de consequenties te dragen. Maak een keuze! Beslis.


Hoe je nog meer goed kunt beslissen

Beslis samen met anderen
Praat met collega’s, andere bedrijven, deskundigen en alle betrokkenen. De beslissing die je neemt, kun je onderverdelen in: unaniem (iedereen staat achter het besluit) of democratisch (iedereen moet er mee een zijn) of autocratisch (je beslist helemaal zelf).

Rationeel
Dan ga je uit van ‘meten is weten’ en rationele criteria. Een hulpmiddel is het SMARTmodel als je een oplossing wil toetsen op geschiktheid. Is de oplossing Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch, Tijdgebonden?

Intuïtie
Ook je gevoel en je intuïtie spelen een rol. Velen van ons sturen op het onderbuikgevoel. Dit zijn de beslissingen die je bijna automatisch, onbewust neemt.

Technieken en beslissingsmethoden
Er zijn een heleboel beslissingstechnieken en methoden in omloop om je te begeleiden bij het beslissen. Van brainstormen tot computermodellen.


Als je niet beslist
Als je niet kiest, beslist of uitstelt, dan heeft dat gevolgen. Anderen nemen dan de beslissing. Dingen overkomen je dan meer. Op een gegeven moment merk je dan dat bepaalde gevoelens opspelen, zoals frustratie, machteloosheid, spanning, Afhankelijkheid, slachtoffergedrag, depressiviteit en dergelijke.
Timing is belangrijk bij kiezen en beslissen. De kunst is om te voelen en te weten wanneer je echt moet kiezen en beslissen. Soms is niet kunnen kiezen en beslissen zelf goed. Dan is de tijd nog niet rijp om dat te doen. Je hebt met andere woorden rijpingstijd nodig. Neem dat voor lief, want dat zorgt er voor dat de uiteindelijk beslissing beter past bij de tijdgeest en bij wat daadwerkelijk nodig is.

Als je wel kiest/beslist
Als je wel kiest en beslist en erkent dat je niet alles (door anderen) kunt laten gebeuren, dan valt er uiteindelijk veel zorg van je schouders af. Je krijgt richting, focus en je wordt actiever en krijgt meer gedaan.